Ik schrijf al jaren over soja, maar het onderwerp blijft actueel. Nog regelmatig krijg ik vragen over de invloed van soja op onze gezondheid, hormonen en het risico op kanker. Want hoe gezond is soja nu eigenlijk, en wat zegt de wetenschap?
Wat is soja eigenlijk?
Soja is afkomstig van de sojaboon, een peulvrucht die vooral bekend is als basis voor tofu, tempé, sojadrink en vegetarische vleesvervangers. De boon bevat veel plantaardige eiwitten, onverzadigde vetten en verschillende vitamines en mineralen, waaronder ijzer en vitamine B1. Bovendien levert soja alle essentiële aminozuren, waardoor het een volwaardige plantaardige eiwitbron is. Niet ieder sojaproduct heeft overigens dezelfde voedingswaarde. Tofu en tempé zijn relatief eiwitrijk, terwijl sojadrink vooral een goede vervanger van zuivel kan zijn wanneer deze is verrijkt met calcium en vitamine B2 en B12.
Soja en hormonen: hoe zit dat?
Een van de grootste misverstanden over soja heeft te maken met hormonen. Sojabonen bevatten namelijk isoflavonen, plantaardige stoffen die qua structuur lijken op het menselijke hormoon oestrogeen. Daarom worden ze ook wel fyto-oestrogenen genoemd. Maar dat betekent niet dat soja dezelfde werking heeft als oestrogeen. Isoflavonen kunnen zich aan bepaalde oestrogeenreceptoren binden, maar hun werking is anders en doorgaans veel zwakker. Hoe het lichaam daarop reageert, hangt onder andere af van de hoeveelheid, het weefsel en de persoonlijke omstandigheden. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat normale hoeveelheden soja geen overtuigende aanwijzingen geven voor een schadelijke verstoring van de hormoonhuishouding bij gezonde volwassenen. Ook bij mannen is geen betekenisvolle daling van het testosterongehalte aangetoond. Het idee dat mannen door het eten van tofu of het drinken van sojamelk zouden ‘vervrouwelijken’, wordt dus niet ondersteund door het beschikbare klinische onderzoek.
Verhoogt soja het risico op borstkanker?
Omdat sommige vormen van borstkanker gevoelig zijn voor oestrogeen, bestaat er al lange tijd bezorgdheid over de isoflavonen in soja. Toch laat onderzoek naar de consumptie van gewone sojaproducten geen overtuigend verhoogd risico op borstkanker zien. Sterker nog, verschillende observationele onderzoeken vinden een verband tussen een hogere sojaconsumptie en een lager risico op borstkanker. Ook bij vrouwen die eerder borstkanker hebben gehad, zijn er aanwijzingen dat het eten van soja samenhangt met gunstige gezondheidsuitkomsten. Dat betekent niet dat soja kanker voorkomt of behandelt: een verband is nog geen bewijs voor een oorzakelijk effect. Volgens het Wereld Kanker Onderzoek Fonds kunnen vrouwen die borstkanker hebben of hebben gehad doorgaans veilig twee tot drie porties gewone sojaproducten per dag gebruiken. Voor supplementen met hoge concentraties isoflavonen geldt dat advies nadrukkelijk niet.
Is soja goed voor je hart?
Soja kan een waardevolle bijdrage leveren aan een hartgezond voedingspatroon. Net als andere peulvruchten bevat het plantaardige eiwitten en voedingsstoffen die gunstig zijn voor de gezondheid. Onderzoek laat bovendien zien dat soja-eiwit een bescheiden verlaging van het LDL-cholesterol kan geven. Een belangrijk voordeel ontstaat wanneer je producten met veel verzadigd vet vervangt door plantaardige alternatieven met meer onverzadigd vet. Denk bijvoorbeeld aan tofu in plaats van vet vlees. Soja is daarmee geen wondermiddel tegen hart- en vaatziekten, maar kan wel een verstandige keuze zijn binnen een gevarieerd voedingspatroon.
Meer rust rondom eten ervaren?
Wil je op een gezonde manier afvallen en werken aan een fijne relatie met eten? Met mijn 12-wekenprogramma help ik je naar een gezond gewicht en blijvende gedragsverandering. Zonder strenge regels, maar met persoonlijke coaching en praktische oefeningen.
Liever eerst persoonlijk kennismaken? Plan een gratis gesprek →
Kan soja helpen tijdens de overgang?
Ook tijdens de overgang krijgt soja regelmatig aandacht. Omdat isoflavonen een oestrogeenachtige werking kunnen hebben, wordt onderzocht of ze klachten zoals opvliegers kunnen verminderen. De onderzoeksresultaten zijn echter wisselend. Sommige studies vinden kleine verbeteringen bij bepaalde overgangsklachten, terwijl andere onderzoeken nauwelijks of geen effect aantonen. Ook recente overzichtsstudies laten zien dat de zekerheid van het bewijs beperkt is. Soja kan dus prima onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon tijdens de overgang, maar het is geen bewezen behandeling voor overgangsklachten. Supplementen met hoge doseringen isoflavonen zou ik niet op eigen initiatief gebruiken.
En hoe zit het met de schildklier?
Een andere veelgestelde vraag is of soja invloed heeft op de schildklier. Onderzoek laat bij volwassenen geen duidelijke verandering zien in de hoeveelheid schildklierhormonen door soja. In een overzichtsstudie werd wel een kleine stijging van het TSH-gehalte gevonden, waarvan de klinische betekenis onzeker is. Er is daarnaast een belangrijk aandachtspunt voor mensen die levothyroxine gebruiken, een medicijn bij een traag werkende schildklier. Sojaproducten kunnen de opname van dit medicijn in de darmen verminderen, vooral wanneer ze rond hetzelfde moment worden ingenomen. Dat betekent niet dat je soja moet vermijden. Wel is het verstandig om je medicatie consequent volgens voorschrift in te nemen en veranderingen in je sojaconsumptie met je arts of apotheker te bespreken.
Waarom ontstond er opnieuw discussie over soja?
In maart 2025 kwam de Franse gezondheidsautoriteit ANSES met een aangescherpt advies over isoflavonen. De organisatie wees op mogelijke risico’s van een hoge blootstelling, vooral voor bepaalde bevolkingsgroepen, en adviseerde onder andere om sojaproducten niet langer standaard aan te bieden in collectieve eetvoorzieningen, zoals schoolkantines. Dat advies leidde ook in Nederland tot vragen. Het Voedingscentrum heeft de Franse beoordeling bekeken, maar zag geen aanleiding om het algemene advies over sojaproducten aan te passen. Wel benadrukt het Voedingscentrum dat afwisseling belangrijk blijft en dat je niet al je peulvruchten uitsluitend uit soja moet halen. Het verschil tussen de Franse en Nederlandse beoordeling laat zien dat wetenschappelijke inzichten niet altijd tot precies dezelfde voorzorgsadviezen leiden. Dat is geen reden voor paniek, maar wel een reden om nieuwe onderzoeken kritisch te blijven volgen.
Wanneer moet je voorzichtig zijn met soja?
Voor de meeste gezonde volwassenen passen gewone sojaproducten prima binnen een gevarieerd voedingspatroon. Toch zijn er situaties waarin extra aandacht verstandig is. Tijdens de zwangerschap adviseert het Voedingscentrum om niet meer dan drie glazen van 200 milliliter sojadrink of sojagurt per dag te nemen en daarnaast maximaal twee keer per week andere sojaproducten, zoals tofu of tempé, te eten. Dit is een voorzorgsadvies vanwege de mogelijke effecten van hoge hoeveelheden isoflavonen op de ontwikkeling van het ongeboren kind. Daarnaast is soja een bekend allergeen. Mensen met een soja-allergie moeten producten met soja vermijden. En voor iedereen geldt dat supplementen met geconcentreerde isoflavonen iets anders zijn dan gewone voedingsmiddelen. Hoge doseringen kunnen risico’s met zich meebrengen en worden daarom afgeraden zonder medisch overleg.
Is soja eigenlijk wel duurzaam?
Naast gezondheid speelt ook duurzaamheid een belangrijke rol in de discussie. Sojateelt wordt regelmatig in verband gebracht met ontbossing, en die zorgen zijn terecht. Grootschalige teelt kan ten koste gaan van natuurgebieden en biodiversiteit. Maar er is een belangrijk onderscheid: volgens gegevens die Our World in Data heeft geanalyseerd, wordt ongeveer 77 procent van de wereldwijd geproduceerde soja gebruikt als veevoer. Slechts een klein deel wordt rechtstreeks verwerkt tot voedingsmiddelen zoals tofu, tempé en sojadrink. Wanneer je vlees vervangt door tofu of tempé, is dat doorgaans juist gunstig voor het milieu. Voor de productie van dierlijke voedingsmiddelen zijn immers extra grondstoffen, landbouwgrond en veevoer nodig. Wel blijft het belangrijk dat soja op een verantwoorde manier wordt geteeld.
Mijn advies: blijf vooral gevarieerd eten
Moeten we soja nu omarmen of vermijden? Wat mij betreft geen van beide. Soja is een voedzame plantaardige eiwitbron die prima past binnen een gezond voedingspatroon, maar je hoeft het niet iedere dag te eten om gezond te zijn. Wissel tofu en tempé gerust af met linzen, kikkererwten, bonen en andere eiwitbronnen. Kies bij sojadrink bij voorkeur een ongezoete, verrijkte variant en kijk bij kant-en-klare vleesvervangers ook naar het zoutgehalte en de voedingswaarde.
Bronnen
- Voedingscentrum. Soja. Informatie over voedingswaarde, gezondheid, isoflavonen en voedingsadviezen. Bekijk de bron.
- Reed, K. E., et al. (2021). Neither soy nor isoflavone intake affects male reproductive hormones: An expanded and updated meta-analysis of clinical studies. Reproductive Toxicology, 100, 60–67. Een meta-analyse van 41 klinische studies naar soja en mannelijke geslachtshormonen. Bekijk het onderzoek.
- Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Soja en de kans op borstkanker. Wetenschappelijke beoordeling van de relatie tussen soja, borstkankerrisico en overleving. Bekijk de bron.
- Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Mag ik sojaproducten als ik borstkanker heb? Adviezen over de consumptie van gewone sojaproducten en supplementen bij borstkanker. Bekijk de bron.
- Blanco Mejia, S., et al. (2019). A Meta-Analysis of 46 Studies Identified by the FDA Demonstrates that Soy Protein Decreases Circulating LDL and Total Cholesterol Concentrations in Adults. The Journal of Nutrition, 149(6), 968–981. Onderzoek naar de cholesterolverlagende effecten van soja-eiwit. Bekijk het onderzoek.
- Luan, H., et al. (2025). Effects of soy isoflavones on menopausal symptoms in perimenopausal women: a systematic review and meta-analysis. PeerJ, 13, e19715. Recente meta-analyse naar soja-isoflavonen en overgangsklachten. Bekijk het onderzoek.
- Otun, J., et al. (2019). Systematic Review and Meta-analysis on the Effect of Soy on Thyroid Function. Scientific Reports, 9, 3964. Onderzoek naar de invloed van soja op schildklierhormonen en TSH. Bekijk het onderzoek.
- Levothyroxine Interactions with Food and Dietary Supplements — A Systematic Review (2021). Overzichtsstudie naar de invloed van voedingsmiddelen, waaronder soja, op de opname van schildkliermedicatie. Bekijk het onderzoek.
- ANSES (2025). Avis relatif à une demande d’évaluation du risque sanitaire de la consommation d’aliments contenant des isoflavones. Franse risicobeoordeling van isoflavonen en aanbevelingen voor collectieve voedselvoorziening. Bekijk het officiële rapport (PDF).
- Voedingscentrum (2025). Voedingscentrum duidt: Frans advies over sojaproducten. Nederlandse beoordeling van de nieuwe Franse aanbevelingen. Bekijk de bron.
- Voedingscentrum. Kan ik te veel soja binnenkrijgen als ik zwanger ben? Onderbouwing van de voorzorgsadviezen rondom isoflavonen tijdens de zwangerschap. Bekijk de bron.
- Our World in Data. Drivers of Deforestation. Analyse van wereldwijd sojagebruik, veevoer en ontbossing. Bekijk de bron.
