Van brood en pasta zou je dik worden, aardappelen zouden ongezond zijn en wie wil afvallen, kan koolhydraten maar beter vermijden. In mijn eerste boek Voedsel voor je geest schreef ik in 2019 al over deze hardnekkige overtuigingen. Inmiddels weten we meer, maar de verwarring is gebleven. Want zijn koolhydraten werkelijk ongezond, of zijn juist veel koolhydraatrijke producten bijzonder goed voor ons?
Wat zijn koolhydraten?
Koolhydraten zijn, net als eiwitten en vetten, voedingsstoffen die ons lichaam energie leveren. Eén gram verteerbare koolhydraten bevat ongeveer vier kilocalorieën. We onderscheiden suikers, zetmeel en voedingsvezels. Suikers komen onder andere voor in fruit, melk en frisdrank, terwijl zetmeel vooral voorkomt in brood, pasta, rijst, aardappelen en peulvruchten. Voedingsvezels vind je onder meer in volkorenproducten, groenten, fruit en peulvruchten. Maar deze indeling vertelt nog niet hoe gezond een voedingsmiddel is. Daarvoor moeten we verder kijken dan alleen de koolhydraten.
Welke koolhydraatrijke producten zijn juist gezond?
Laten we een belangrijk misverstand uit de wereld helpen: veel koolhydraatrijke producten zijn juist bijzonder gezond. Denk aan volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, zilvervliesrijst en peulvruchten. Deze voedingsmiddelen leveren niet alleen energie, maar ook vezels, vitamines en mineralen. Peulvruchten bevatten bovendien plantaardige eiwitten en ijzer. Volkorenproducten zijn vooral interessant vanwege hun vezels en andere voedingsstoffen. Onderzoek laat zien dat het regelmatig eten van volkorenproducten samenhangt met een lager risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Ook aardappelen verdienen een betere reputatie. Ze leveren onder andere kalium, vitamine C en voedingsvezels, afhankelijk van de bereiding. Hetzelfde geldt voor fruit: de natuurlijke suikers maken een appel of banaan niet ongezond. Deze producten bevatten juist waardevolle voedingsstoffen die bijdragen aan een gezond voedingspatroon. Vergelijk dat eens met frisdrank, koek of snoep. Ook daarin zitten koolhydraten, maar doorgaans veel minder nuttige voedingsstoffen. Het verschil zit dus niet simpelweg in de aanwezigheid van koolhydraten, maar in de kwaliteit van het volledige voedingsmiddel.
Wat doen koolhydraten in je lichaam?
Tijdens de spijsvertering worden verteerbare koolhydraten afgebroken en opgenomen. Zetmeel wordt uiteindelijk omgezet in glucose, een belangrijke energiebron voor je hersenen en spieren. Een deel gebruikt je lichaam direct, terwijl een ander deel tijdelijk wordt opgeslagen als glycogeen in je lever en spieren. Voedingsvezels worden niet op dezelfde manier verteerd en ondersteunen onder andere de darmwerking. Je lichaam kan overigens ook zelf glucose aanmaken wanneer je weinig koolhydraten eet. Bij een zeer lage inname kunnen je hersenen gedeeltelijk ketonen gebruiken. Koolhydraten uit voeding zijn dus niet in een vaste hoeveelheid noodzakelijk om te overleven, maar gezonde koolhydraatbronnen leveren veel meer dan alleen energie.
Zijn alle koolhydraten hetzelfde?
Vaak wordt gezegd dat enkelvoudige koolhydraten snel worden opgenomen en meervoudige koolhydraten langzaam. De werkelijkheid is ingewikkelder. Hoe snel koolhydraten worden verteerd en opgenomen, hangt ook af van de voedselstructuur, bewerking, hoeveelheid vezels en samenstelling van de maaltijd. Vergelijk bijvoorbeeld een appel met appelsap. Beide bevatten natuurlijke suikers, maar een appel heeft een intacte voedselstructuur, levert vezels en vraagt om kauwen. Appelsap drink je gemakkelijker in grotere hoeveelheden. Het gaat dus niet alleen om de soort suiker, maar ook om het voedingsmiddel waarin die voorkomt.
Meer rust rondom eten ervaren?
Wil je op een gezonde manier afvallen en werken aan een fijne relatie met eten? Met mijn 12-wekenprogramma help ik je naar een gezond gewicht en blijvende gedragsverandering. Zonder strenge regels, maar met persoonlijke coaching en praktische oefeningen.
Liever eerst persoonlijk kennismaken? Plan een gratis gesprek →
Word je dik van koolhydraten?
Koolhydraten worden regelmatig aangewezen als oorzaak van overgewicht. Toch zijn ze op zichzelf niet dikmakender dan andere energiebronnen. Gewichtstoename ontstaat wanneer je over langere tijd meer energie binnenkrijgt dan je verbruikt. Hoeveel iemand eet, wordt bovendien beïnvloed door allerlei factoren: honger, verzadiging, slaap, stress, gewoontes en de voedselomgeving. Een bord volkorenpasta hoeft daarom geen enkel probleem te zijn wanneer je wilt afvallen. Het levert juist waardevolle voedingsstoffen en kan prima onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon. Dat betekent niet dat alle koolhydraatrijke producten dezelfde invloed hebben op je eetgedrag. Volkorenproducten en peulvruchten bevatten vezels die kunnen bijdragen aan verzadiging. Suikerhoudende dranken leveren daarentegen energie zonder veel verzadiging te geven, waardoor je gemakkelijker meer calorieën binnenkrijgt dan je nodig hebt. Daarom is het zinvoller om naar je totale voedingspatroon te kijken dan om één voedingsstof verantwoordelijk te maken voor je gewicht. Niet de koolhydraten op zichzelf, maar het geheel van wat, hoeveel en waarom je eet, verdient aandacht.
Werkt koolhydraatarm eten om af te vallen?
Een koolhydraatarm dieet kan zeker helpen bij gewichtsverlies. Wanneer mensen minder koolhydraten eten, daalt soms ook hun totale energie-inname. Daarnaast verliezen ze in het begin vaak vocht doordat hun glycogeenvoorraden afnemen. Maar is koolhydraatarm eten op de lange termijn effectiever? Een grote Cochrane-review met 61 gerandomiseerde onderzoeken vond gemiddeld weinig tot geen betekenisvol verschil in gewichtsverlies tussen koolhydraatarme en evenwichtiger samengestelde afvaldiëten, bij een follow-up tot twee jaar. Beide benaderingen kunnen dus werken, maar koolhydraatarm eten is geen wondermiddel. Wat uiteindelijk zwaar weegt, is de volhoudbaarheid. Een voedingspatroon kan op papier effectief zijn, maar wanneer je voortdurend producten moet vermijden die je graag eet, wordt het dagelijks leven soms onnodig ingewikkeld. Koolhydraatarm eten hoeft overigens niet ongezond te zijn, mits het zorgvuldig wordt samengesteld. Wel vraagt het aandacht om voldoende vezels, vitamines en mineralen binnen te krijgen. Bij diabetes type 2 kan een aangepaste koolhydraatinname in bepaalde situaties zinvol zijn, bij voorkeur afgestemd met een deskundige. Voor de meeste mensen is het echter niet nodig om gezonde koolhydraatbronnen te vermijden.
Wat zegt de wetenschap in 2026?
In juli 2026 publiceerde de Gezondheidsraad vernieuwde voedingsnormen voor onder andere koolhydraten en voedingsvezels. Een belangrijke verandering is dat de eerdere aanbeveling om minimaal 40 procent van de dagelijkse energie uit koolhydraten te halen, is vervallen. De Gezondheidsraad adviseert nu geen specifiek minimumpercentage meer, maar legt de nadruk op gezonde koolhydraatbronnen. Denk aan volkorenproducten, groenten, fruit, peulvruchten en zuivel. Daarmee wordt een belangrijk onderscheid gemaakt: het gaat niet om zo weinig mogelijk koolhydraten eten, maar om het kiezen van voedingsmiddelen die aantoonbaar bijdragen aan je gezondheid. Ook voedingsvezels krijgen nadrukkelijk aandacht. De nieuwe aanbeveling bedraagt 3 tot 3,5 gram vezels per megajoule energiebehoefte. Vezelrijke voeding ondersteunt de darmwerking en hangt samen met een lager risico op verschillende chronische ziekten. Tegelijkertijd adviseert de Gezondheidsraad om vrije suikers zo laag mogelijk te houden binnen een volwaardig voedingspatroon. Hieronder vallen toegevoegde suikers en suikers uit honing, siropen en vruchtensappen, maar niet de suikers die van nature in heel fruit en melk voorkomen. De boodschap is helder: kies vaker voor voedzame koolhydraatbronnen en beperk producten die vooral veel vrije suikers leveren.
Waarom zijn we zo bang voor koolhydraten?
Wat mij als eettherapeut interesseert, is niet alleen wat koolhydraten met ons lichaam doen, maar ook wat onze overtuigingen over koolhydraten met ons eetgedrag doen. Ons brein houdt van duidelijke regels. Gezond of ongezond, goed of fout, toegestaan of verboden. Die indeling geeft overzicht en het gevoel van controle, maar kan eten ook onnodig ingewikkeld maken. Wie jarenlang hoort dat brood dik maakt, kan een gewone boterham langzaam gaan beschouwen als iets wat eigenlijk niet mag. Zo verandert een voedingsadvies ongemerkt in een mentale regel. In mijn boek Train je brein naar een gezond gewicht beschrijf ik hoe zulke gedachten ons eetgedrag kunnen sturen. Wie voortdurend denkt in goed en fout, loopt het risico dat iedere afwijking als een mislukking voelt. Terwijl gezond eten juist vraagt om flexibiliteit, bewustwording en keuzes die je op lange termijn kunt volhouden. Een boterham is geen morele beslissing en een bord pasta hoeft geen schuldgevoel op te roepen. Het zijn voedingsmiddelen die prima binnen een gezond voedingspatroon kunnen passen. Juist door minder streng te oordelen, ontstaat er ruimte voor een ontspannen relatie met eten.
Hoeveel koolhydraten mag je per dag?
Er bestaat geen vaste hoeveelheid koolhydraten die voor iedereen ideaal is. Je energiebehoefte, lichamelijke activiteit, leeftijd en gezondheid spelen allemaal een rol. Voor de meeste mensen is het daarom zinvoller om op de kwaliteit van hun voeding te letten dan voortdurend koolhydraten te tellen. Kies regelmatig voor volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, aardappelen, groenten, fruit en peulvruchten. Beperk suikerhoudende dranken en varieer voldoende. Daarmee krijg je niet alleen energie binnen, maar ook belangrijke voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft om gezond te blijven.
Koolhydraten: vriend of vijand?
Toen ik in 2019 voor het eerst over koolhydraten schreef, wilde ik vooral duidelijk maken dat ze onterecht als dikmakers werden bestempeld. Die boodschap staat nog steeds overeind, maar inmiddels zou ik er iets aan willen toevoegen. Veel koolhydraatrijke producten zijn niet alleen onschuldig, maar juist bijzonder waardevol voor onze gezondheid. Het gaat om voedingskwaliteit, persoonlijke behoeften en de manier waarop je met eten omgaat. Misschien hoeven we koolhydraten daarom helemaal niet als vriend of vijand te beschouwen. Gezond eten begint niet bij het vermijden van voedingsstoffen, maar bij het begrijpen van wat je eet en waarom je bepaalde keuzes maakt.
Bronnen
- Gezondheidsraad (2026). Voedingsnormen voor vetten, vetzuren, verteerbare koolhydraten en voedingsvezels. Advies van 7 juli 2026. Bekijk het advies.
- Voedingscentrum (2026). Koolhydraten. Uitleg over koolhydraatbronnen, gezondheid en de actuele voedingsadviezen. Bekijk de informatie.
- Voedingscentrum. Volkoren. Wetenschappelijke onderbouwing van de gezondheidsvoordelen van volkorenproducten. Bekijk de informatie.
- World Health Organization (2023). Carbohydrate intake for adults and children: WHO guideline. Bekijk de richtlijn.
- Naude, C.E., et al. (2022). Low-carbohydrate versus balanced-carbohydrate diets for reducing weight and cardiovascular risk. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD013334. Bekijk het onderzoek.
