fEen paar kilo extra op de weegschaal. Voor de één een kleine ramp, voor de ander nauwelijks het vermelden waard. Maar wat zegt dat getal eigenlijk over je gezondheid, en wanneer begint het lichaam de rekening te betalen?
Licht overgewicht en levensverwachting
Sommige onderzoeken laten inderdaad zien dat mensen met licht overgewicht gemiddeld iets minder kans hebben om vroegtijdig te overlijden. Een groot onderzoek onder bijna drie miljoen mensen vond zelfs een iets lager sterfterisico bij deze groep. Goed nieuws, zou je denken. Toch is het verhaal daarmee niet verteld. Andere grote onderzoeken laten namelijk het tegenovergestelde zien. Vooral wanneer onderzoekers rekening houden met roken en bestaande ziekten, blijkt overgewicht minder gunstig. Extra lichaamsvet is dus niet bewezen beschermend. En dan is er nog iets: langer leven betekent niet automatisch dat je ook langer gezond blijft.
Waarom onderzoeksresultaten verschillen
Een belangrijke verklaring is dat mensen met een lager gewicht niet altijd gezonder zijn. Denk aan iemand die jarenlang rookt of door een ziekte flink is afgevallen. Zo iemand kan in een onderzoek terechtkomen in de groep met een gezond gewicht, terwijl de gezondheidsproblemen ergens anders vandaan komen. Op papier lijkt die persoon misschien een gezond gewicht te hebben, maar achter dat getal schuilt een heel ander verhaal. Dat kan onderzoeksresultaten behoorlijk vertekenen. Ook leeftijd en bestaande aandoeningen spelen mee. We moeten dus voorzichtig zijn met de aantrekkelijke conclusie dat een paar kilo extra gezond zou zijn.
Het verschil tussen overgewicht en obesitas
Laten we vooral niet alles op één hoop gooien. Er is een groot verschil tussen een paar kilo overgewicht en ernstige obesitas. Bij volwassenen onder de 70 jaar spreken we doorgaans van overgewicht bij een BMI tussen 25 en 30. Vanaf 30 noemen we het obesitas, vanaf 35 ernstige obesitas en vanaf 40 zeer ernstige obesitas. Voor die laatste categorie werd vroeger vaak de term morbide obesitas gebruikt. Die verschillen zijn belangrijk, want de gezondheidsrisico’s nemen gemiddeld toe naarmate iemand meer overtollig lichaamsvet heeft. Een BMI van 26 is dus echt iets anders dan een BMI van 42.
De gezondheidsrisico’s van overgewicht en obesitas
Ook licht overgewicht kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Denk aan een verhoogde kans op diabetes type 2, een hoge bloeddruk en gewrichtsklachten. Die risico’s zijn niet voor iedereen even groot, maar nemen gemiddeld toe naarmate iemand meer overtollig lichaamsvet heeft. Het verraderlijke is dat gezondheidsproblemen zich jarenlang ongemerkt kunnen ontwikkelen. Je kunt je vandaag prima voelen, terwijl er ondertussen wel degelijk iets in je lichaam verandert. Bij obesitas wordt het verhaal een stuk ernstiger. De kans op hart- en vaatziekten, slaapapneu, leververvetting en bepaalde vormen van kanker neemt toe. Ook gewrichten worden zwaarder belast, waardoor bewegen pijnlijker kan worden. Bij ernstige en zeer ernstige obesitas zijn deze risico’s doorgaans aanzienlijk groter. Mensen kunnen te maken krijgen met forse lichamelijke beperkingen, meerdere aandoeningen tegelijk en een kortere levensverwachting. Dat zijn geen kleine gevolgen. Obesitas is geen onschuldige kwestie van een paar extra kilo’s, maar een chronische aandoening die iemands leven behoorlijk kan ontregelen.
Betere medische zorg, maar niet zonder risico’s
Gelukkig kunnen we tegenwoordig veel gezondheidsproblemen beter behandelen. Denk aan medicijnen tegen hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterol. Ook zijn minder mensen gaan roken en is onze voeding op bepaalde punten verbeterd. Dat kan bijdragen aan een langere levensverwachting, ook bij mensen met overgewicht. Hoe groot die invloed precies is, weten we niet. Maar hier moeten we wel iets uit elkaar houden: dat we de gevolgen van overgewicht beter kunnen behandelen, betekent niet dat de risico’s daarmee verdwenen zijn. Dat is toch echt een ander verhaal.
Meer rust rondom eten ervaren?
Wil je op een gezonde manier afvallen en werken aan een fijne relatie met eten? Met mijn 12-wekenprogramma help ik je naar een gezond gewicht en blijvende gedragsverandering. Zonder strenge regels, maar met persoonlijke coaching en praktische oefeningen.
Liever eerst persoonlijk kennismaken? Plan een gratis gesprek →
Langer leven is niet hetzelfde als gezond leven
Voor mij is dit misschien wel het belangrijkste onderscheid. Want wat heb je aan een hoge leeftijd als je jarenlang wordt beperkt door gezondheidsklachten? Diabetes kan schade veroorzaken aan je ogen, nieren en zenuwen. Gewrichtsproblemen kunnen wandelen, sporten of zelfs traplopen moeilijk maken. En slaapapneu kan ervoor zorgen dat je overdag voortdurend moe bent. Natuurlijk krijgt niet iedereen met overgewicht deze problemen. Maar het zijn wel gevolgen die de kwaliteit van leven flink kunnen verminderen. Het gaat dus niet alleen om hoeveel jaren je leeft, maar ook om wat je in die jaren nog kunt. Die gezonde levensjaren verdienen minstens zoveel aandacht.
De BMI vertelt niet het hele verhaal
De BMI is een handig hulpmiddel, maar vertelt lang niet alles. De berekening houdt bijvoorbeeld geen rekening met spiermassa of de plaats waar lichaamsvet wordt opgeslagen. Vooral buikvet, diep rondom de organen, hangt samen met een grotere kans op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Daarom zijn ook je buikomvang, bloeddruk, cholesterol en bloedsuiker belangrijk. Iemand met een BMI van 27 hoeft dus niet automatisch ongezond te zijn. Maar andersom betekent een gezond BMI evenmin dat je nergens risico op loopt. Je lichaam laat zich nu eenmaal niet samenvatten in één getal.
Overgewicht op latere leeftijd
Bij ouderen ligt het verhaal iets anders. Vanaf ongeveer 70 jaar wordt een BMI tussen 22 en 28 vaak als richtlijn voor een gezond gewicht gebruikt. Dat heeft onder andere te maken met het verlies van spiermassa en het grotere risico op ondervoeding. Onbedoeld afvallen kan op hogere leeftijd juist nadelig zijn. Dat betekent niet dat veel lichaamsvet plotseling gezond is geworden. Ook ouderen kunnen gezondheidsproblemen krijgen door overgewicht. Maar voldoende voeding, sterke spieren en zelfstandig kunnen blijven bewegen verdienen op die leeftijd extra aandacht. Soms is het behouden van kracht belangrijker dan het verliezen van kilo’s.
Zelfbeeld en lekker in je vel zitten
Er is nog iets wat ik belangrijk vind: hoe je je voelt in je eigen lichaam. Want gezondheid gaat niet alleen over bloedwaarden en lichamelijke klachten. Het gaat ook over die blik in de spiegel. Misschien herken je het wel. Je trekt bepaalde kleding liever niet meer aan, voelt je onzeker of merkt dat je steeds kritischer naar jezelf kijkt. Dat kan behoorlijk aan je knagen, ook als je lichamelijk verder gezond bent. Over die kritische stem schreef ik eerder in mijn artikel over waarom zelfcompassie helpt bij afvallen. Natuurlijk bepaalt je gewicht niet hoeveel je waard bent. En ook slanke mensen kunnen worstelen met hun zelfbeeld. Bovendien verdwijnen onzekerheden niet vanzelf zodra de weegschaal een lager getal aangeeft. Maar als jij graag wilt afvallen omdat je je prettiger en zelfverzekerder wilt voelen in je eigen lichaam, dan mag die wens er absoluut zijn. Je lichamelijke én mentale welzijn verdienen aandacht.
Afvallen is niet altijd noodzakelijk
Met een paar kilo overgewicht hoef je niet automatisch af te vallen. Heb je een BMI van 26, beweeg je voldoende en zijn je gezondheidswaarden gunstig? Dan hoeft gewichtsverlies niet direct noodzakelijk te zijn. Toch is dat geen garantie voor de toekomst. Sommige gezondheidsproblemen worden pas na jaren zichtbaar. Bij veel buikvet, een verhoogde bloeddruk of diabetes type 2 kan gewichtsverlies juist belangrijke gezondheidswinst opleveren. Bij obesitas is het verminderen van overtollig lichaamsvet vaak extra belangrijk, omdat daarmee de kans op verschillende gezondheidsproblemen kan afnemen. Ook de wens om je prettiger te voelen in je lichaam mag een reden zijn om aan je gewicht te werken. Het draait om jouw gezondheid én welzijn, niet alleen om wat de weegschaal aangeeft.
Gewicht en leefstijl gaan samen
Een gezond gewicht en een gezonde leefstijl versterken elkaar. Je kunt een gezond gewicht hebben en toch ongezond leven. Andersom kun je met overgewicht regelmatig bewegen, voedzaam eten en een goede conditie hebben. Een gezonde leefstijl levert gezondheidsvoordelen op, ook wanneer je gewicht nauwelijks verandert. Maar laten we ook eerlijk zijn: gezond leven maakt de risico’s van ernstige obesitas niet automatisch ongedaan. Daarom vind ik het belangrijk om verder te kijken dan alleen het gewicht. Hoe eet je? Hoeveel beweeg je? Hoe gaat het met je gezondheid? En misschien wel net zo belangrijk: hoe houd je gezonde gewoontes vol zonder voortdurend met eten bezig te zijn? Daarbij speelt ook je omgeving een grote rol. In mijn artikel waarom je omgeving bepaalt wat je eet leg ik uit hoe sterk die invloed kan zijn.
Conclusie: kijk verder dan de weegschaal
Een beetje overgewicht betekent niet automatisch dat je ongezond bent. Maar het is ook niet bewezen dat extra kilo’s je beschermen. Onderzoeken spreken elkaar deels tegen, onder andere doordat roken en ziekte de resultaten kunnen vertekenen. Wat wel duidelijk is: overtollig lichaamsvet kan de kans op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en gewrichtsklachten vergroten. Bij obesitas zijn de risico’s groter en bij ernstige obesitas kunnen de gevolgen ingrijpend zijn, inclusief een kortere levensverwachting. Toch vertelt je BMI niet alles. Ook buikvet, leeftijd, leefstijl en gezondheidswaarden spelen mee. Moet je met een paar kilo extra afvallen? Niet per definitie. Maar gewichtsverlies kan wel degelijk gezondheidswinst opleveren. En vergeet je zelfbeeld niet, want lekker in je vel zitten doet er ook toe. Mijn advies: neem je gezondheid serieus, zonder je blind te staren op de weegschaal. Uiteindelijk gaat het niet om het mooiste getal, maar om een lichaam waarin je zo lang mogelijk gezond en prettig kunt leven.